Weldadig wandelen met Wim Huijser en Rob Wolfs

Werelderfgoed

Het kan haast niet meer mis gaan: dit jaar (2020) valt de uiteindelijke beslissing of de Koloniën van Weldadigheid vanwege hun unieke cultuurhistorische waarde geplaatst zullen worden op de Werelderfgoedlijst van de Unesco. Een groot aantal jaren van keihard werken voor deze erkenning zijn daar dan aan vooraf gegaan. Met als sluitstuk op opening van een nieuw en aantrekkelijk museum in Frederiksoord. Ondertussen zijn ze ook voorgedragen bij de Europese Commissie voor de titel Europees Erfgoedlabel. Dat gebeurt natuurlijk niet zomaar. Toch genieten de Maatschappij van Weldadigheid en haar Koloniën hier in Nederland (en wellicht in Vlaanderen) nog niet veel bekendheid. En dat is jammer. Er zijn al heel wat boeken verschenen over zowel de Koloniën als de bijbehorende Strafinrichtingen, ook over die in Vlaanderen (zie literatuurlijst hieronder). Nu is daar een wandelgids aan toegevoegd.

Weldadig wandelen

Het duo Rob Wolfs en Wim Huijser heeft er een prachtig boekje van gemaakt. Rob is een kei in het ontwerpen van wandelingen over (zoveel mogelijk) onverharde paden en Wim is publicist en vervend wandelaar. Het heeft geresulteerd in een gids met veel relevante achtergrondinformatie, zowel over de Maatschappij van Weldadigheid in het algemeen als over de afzonderlijke koloniën en strafinrichtingen. Het is dus behalve een gids om te wandelen, een prima inleiding om meer te weten te komen over dit onderwerp.
Alle koloniedorpen en de strafinrichtingen hebben een eigen wandeling gekregen. Zes daarvan in Nederland en twee in Vlaanderen. Per wandeling: een inleiding, een kaartje met de route en met nummers die verwijzen naar verdere relevante informatie met foto's. En tenslotte een routebeschrijving. De beperking van een geschreven gids bij het soms noodzakelijk wijzigen van de route, geldt voor deze gids niet. De wandeling wordt geregeld gecontroleerd en aangepast op de Wandelzoekpagina.nl, waar ook de gratis GPS-files te vinden zijn.

Een complete beleving

Voor je op pad gaat, is het dus verstandig de laatste versie daar op te zoeken en de GPS-files te downloaden. Maar voor wie naast het wandelen in deze mooie omgeving ook nog iets op wil steken van een belangrijk cultuur-historisch onderwerp, is deze wandelgids een must. Ik hoop dat hij bij zal dragen aan meer bekendheid over de Maatschappij van Weldadigheid en begrip zal kweken voor het feit dat de (verwachte) plaatsing op de Werelderfgoedlijst terecht is. Ik ben er in ieder geval van overtuigd dat hij bij zal dragen aan het wandelplezier in deze omgeving.

De beschreven wandelingen (13-18 km) betreffen: Frederiksoord, Wilhelminaoord, Willemsoord, Boschoord, Ommerschans, Veenhuizen, Merksplas en Wortel.

Wim Huijser en Rob Wolfs - Weldadig wandelen. Arnhem, Gegarandeerdonregelmatig, 2019. Pb, 144 pg., krtn, kleurenfoto's, lit. opg. ISBN: 978-9078-641759.

© Jannie Trouwborst, januari 2019.

Deze bespreking verscheen oorspronkelijk op mijn boekenblog Mijn Boekenkast. 
Meer lezen over dit onderwerp? Zie mijn artikelen op Mijn Boekenkast onder deze verzamellink: Maatschappij van Weldadigheid.

Voorne-Putten: De Beninger Slikken

De Zeeuwse Delta omvat ten noorden van Zeeuws-Vlaanderen: Walcheren met Zuid- en -Noord-Bevenland en Schouwen-Duiveland. Dieper landinwaarts liggen nog Tholen en Sint Philipsland. Enkele jaren geleden zag ik op een kaartje van het ministerie van Onderwijs dat Goeree-Overflakkee ook bij Zeeland getekend was. Geen onbegrijpelijke vergissing: ook de VVV van dit gebied werkte lang samen met die van Zeeland, want er is de nodige verwantschap op het gebied van natuur en recreatie. Ook Staatsbosbeheer werkt inmiddels nauw samen met het Recreatieschap Zuidwestelijke Delta en de provincie Zuid-Holland. Dat betekent een samenwerkingsverband dat behalve Goeree-Overflakkee ook Voorne-Putten en de Hoekse Waard omvat.

Hoewel wij bijna 12 jaar geleden verhuisd zijn naar Zeeuws-Vlaanderen hebben de andere hierboven genoemde gebieden nog steeds onze belangstelling. Elke zomer ruilen we enkele weken ons huis met onze dochter en haar gezin. Vanuit onze uitvalsbasis op Voorne-Putten gaan wij aan de wandel in onze oude omgeving en verbazen en verheugen ons over de toename van natuurgebieden.

De afgelopen week wandelden we langs de Bernisse, eeuwen terug een vaarweg tussen het Haringvliet en de Maas, nu een mooie brede kreek met aantrekkelijke oeverlanden en verstilde oude havenstadjes. Allemaal te bezoeken via het wandelknooppuntennetwerk. Dit natuur- en recreatiegebied is inmiddels zo'n 40 jaar oud en tot volle bloei gekomen. Maar daarover een andere keer.

Een heel nieuw gebied, dat wij vorig jaar voor het eerst bewandelden, is: De Beninger Slikken. Je vindt deze wandelroute ten zuiden van Zuidland aan de oever van het Spui. Vanaf Spijkenisse kun je wandelen (of fietsen) langs het Spui (dat verderop uitmondt in het Haringvliet) tot aan Hellevoetsluis. Tussen Spui/Haringvliet en de dijk die Voorne moet beschermen, bevinden zich de Beninger Slikken en Gorzen. Het grootste deel van het gebied is in bezit van Natuurmonumenten en niet toegankelijk, maar vanaf het fietspad (of hier en daar de dijk) heb je een mooi overzicht.

In het nieuwe gebied is een wandelroute uitgezet van 5 km. Een paar jaar geleden zijn de polders omgevormd tot een nat gebied met kreken, moerassen, plassen, eilandjes en rietkragen. De dijk met het Spui/Haringvliet is doorgestoken, zodat er weer een zekere getijdenwerking optreedt. De wandeling loopt over een ringdijk, met aan je ene hand de nieuwe slikken en gorzen met gigantisch veel watervogels en aan de andere kant de oorspronkelijke, uitgestrekte rietvelden tot aan de einder waar witte zeilen het Haringvliet doen vermoeden. Daar groeien wat struiken, een enkele boom en de bloeiende heemst kleurt in dit jaargetij de velden lila. Daar zag ik ook mijn eerste Rietgors (met dank aan de Baardmannetjes)!

Een trekpontje helpt je om een kreek te passeren en een brug om de doorsteek te overbruggen. De route voert verder langs een vogeluitkijkpunt, waar je een nog beter zicht hebt op de vogels van het gebied: lepelaars, grote zilverreigers, kolganzen, steltlopertjes, kieviten en bergeenden. Grote paniek als er een buizerd overvliegt. Huiszwaluwen scheren continu over het water en ook de gierzwaluwen bleken nog niet naar het zuiden vertrokken te zijn.

Aan het einde van de route rest ons nog de uitkijktoren die een schitterend zicht biedt op niet alleen het natuurgebied, maar ook op het Spui en de natuurgebieden aan de overzijde: de Korendijkse Slikken. Daar gaan we later deze week nog eens wandelen.

Deze route is 5 km en loopt via de knooppunten: 41 - 45 - 42 - 41. Maar via de folder: Flieren Fluiten, Water & Natuur kun je met behulp van de knooppunten en het kaartje een route lopen van 15,7. Je komt dan ook door het Bernissegebied. Voor een PDF van deze folder: KLIK HIER.  De route van 15,7 km start in Zuidland, te bereiken met de bus vanaf Metrostation Spijkenisse Centrum.

Op de site van de VVV Voorne-Putten kun je nog 10 themawandelroutes downloaden: zie: http://opvoorneputten.nl/themaroutes/  tussen de 8 en 20 km. Stuk voor stuk prachtige wandelingen. Een aanrader!

© Jannie Trouwborst. augustus 2017

De afgelopen weken zijn er geen lange wandelingen ondernomen. In week 29 is er 13 km afgelegd in dagelijkse rondjes dorp en/of polder en strand en in week 30 19 km.
Stand na 30 weken: 486/1000km.

Week 20: LAW 5 Het Nederlands kustpad van Sluis naar Breskens

Ik weet niet waar ik heen ga, maar ik ben onderweg (Voltaire).

Wie zegt graag LAW's lopen, krijgt steevast te horen: O, zeker het Pieterpad? Dat is ondertussen bijna net zo bekend als de Elfstedentocht, maar er zijn nog zoveel meer mooie LAW's in Nederland en vergeet ook de streekpaden niet. Daarvan liepen wij er met plezier enkele in onze vakanties (Twentepad, Krijtlandpad, Scholtenpad). 

De naam LAW^® staat voor Lange-Afstand-Wandelpad. Een LAW is een wandelroute van minstens 100 km, die u kunt volgen aan de hand van de bekende wit-rode^® markering en een wandelgids. Meestal doorkruisen ze een groot deel van Nederland en zijn dan vele honderden km lang.
Een Streekpad is ook een Lange-Afstand-Wandelpad. Het is meestal een rondwandeling die binnen één regio blijft. De lengte varieert van 80 tot 350 km. Streekpaden zijn geel-rood^® gemarkeerd. Ook deze Streekpaden hebben een eigen wandelgids.

In Zeeuws-Vlaanderen starten twee Nederlandse LAW's: het Nederlandse Kustpad en het Grenslandpad.


LAW: Het Nederlands Kustpad deel 1

Het Nederlands Kustpad deel 1, van Sluis naar Hoek van Holland, maakt deel uit van het langste aaneengesloten wandelpad van Nederland, in totaal 725 km. Dit deel heeft een lengte van 210 km. Deel 2 loopt van Hoek van Holland naar Den Helder of Den Oever (233 km), deel 3 van Stavoren naar Bad Nieuweschans (268 km). Ik heb nog een oude gids (1997) waarin de aftakking van Bergen op Zoom naar Goedereede ook opgenomen is. Of die in de nieuwe gids staat is mij niet bekend.

In West-Zeeuws-Vlaanderen is de laatste jaren veel veranderd. Er zijn natuurgebieden bijgekomen, de kust is verhoogd en verstevigd: op de meeste plaatsen met uitbreiding van het duingebied en in de buurt van Breskens met een fraaie dijk. Alle stranden zijn ruim, met op geregelde afstand een behoorlijke strandtent (voor de meeste is de term "strandtent" achterhaald). De paden over dijk en duin bieden mooie vergezichten. De (voormalige) vuurtoren is in het weekend te bezichtigen en wordt dan bemand door gidsen die veel over de geschiedenis van het monument en de omgeving kunnen vertellen.

De route start in Sluis, een vestingstad die er om vraagt er niet te snel doorheen te lopen. En eindigt in Breskens, waar de veerboot naar Vlissingen vertrekt. Je passeert Retranchement (ook een vestingstadje uit de Tachtigjarige oorlog), Cadzand-Bad (badplaats van allure met net een nieuwe, fraaie jachthaven), Nieuwvliet-bad  en gaat dan door het natuurgebied De Verdronken Zwarte Polder. Afwisselend volg je de kust en de natuurgebieden in het binnenland. In de buurt van Groede is even afslaan naar Groede Podium een aanrader: een bunkerdorp uit WO II met heel veel info, speelmogelijkheden voor kinderen en horeca (onze kleindochters zijn dol op de wafels, poffertjes en pannenkoeken daar). Dan langs de vuurtoren naar Breskens. De veerhaven ligt buiten het dorp, maar wie tijd en trek heeft vindt in het dorp diverse eetgelegenheden, met o.a. veel verse vis en een pannenkoekrestaurant.

Aan de overkant van de Westerschelde gaat de route verder. De afstand Sluis-Breskens is ongeveer 28 km. Houd er rekening mee dat buiten het seizoen de veerboot minder afvaarten heeft en het busvervoer beperkt is. Voor geoefende wandelaars is de etappe in 1 dag te lopen, maar wie ervan wil genieten en misschien nog musea wil bezoeken is twee dagen logischer. Groede (met zijn mooie museumstraatje) zou in dat geval een mooie pleisterplaats halverwege zijn met voldoende overnachtingsmogelijkheden.

Alle informatie over routes en het bestellen van een wandelgids kun je vinden bij het Wandelnet.

Ook het Grenslandpad (LAW-11) begint in Sluis, maar daarover een volgende keer.

© Jannie Trouwborst, mei 2017.


Ondertussen zit het hier thuis een beetje tegen met ziekte en andere tegenslagen. De afgelopen weken zijn er geen lange wandelingen ondernomen. In week 19 t.m. 20 is er 25 km afgelegd in dagelijkse rondjes dorp en/of polder en strand.

Stand na 20 weken: 354/1000km.

Week 15: De smokkelaars van Stekene

We zijn zo graag in de vrije natuur, omdat deze geen mening over ons heeft ( Friedrich Nietzsche).

Wandelsport Vlaanderen
 
Toen wij in Zeeuws-Vlaanderen kwamen wonen, ontdekten we al snel, dat onze zuiderburen niet alleen hartstochtelijke koersers (wielrenners) zijn, maar dat ze ook graag mogen wandelen, vooral in clubverband. Door lid te worden van een wandelclub (De Kwartels in Assenede) werd ons de mogelijkheid geboden om niet alleen deel te kunnen nemen aan de door hen georganiseerde tochten, maar ook aan de ruim 2000 andere "wandelmarsen" (zoals er daar gezegd wordt) in België. We worden elk jaar voorzien van de dikke "wandelbijbel" van het overkoepelende orgaan: Wandelsport Vlaanderen. Daarin staan alle tochten met informatie over afstanden en vertrekpunten, omgeving en aantallen deelnemers van het jaar ervoor. En daar worden ook de verschillen duidelijk: niet alleen veel meer tochten dan in Nederland, ook op doordeweekse dagen, maar ook veel meer deelnemers. Is men in Nederland al blij met tussen de 200 en 400 deelnemers, in Vlaanderen wordt men pas enthousiast bij 1000 en meer, zelfs 2500 komt geregeld voor.

Nu houden wij niet zo van massale wandeltochten, maar het stelde ons wel in staat om kennis te maken met de natuurgebieden in onze omgeving. Door tegenwoordig te kiezen voor doordeweekse tochten kunnen we de drukte wat mijden. Bovendien loop je dan nooit in een file en kun je af en toe een wandelbankje uitproberen. Het is ideaal om onderweg om de 6 km ongeveer een rustpunt te vinden, voorzien van toiletten en soep e.d. De weinige wandelclubs die Zeeuws-Vlaanderen zelf telt, zijn ook aangesloten bij Wandelsport Vlaanderen en ontvangen ook veel Vlaamse wandelaars.

De Smokkelaars van Stekene

Donderdag organiseerde wandelclub De Smokkelaars hun 15de Linietocht, met de keus uit 6, 12 of 20 km. We wandelden daar al vaker en omdat ik tijdelijk i.v.m. met medicijnen niet in de zon mag, wist ik dat het een goede keus was: voornamelijk bosgebied. Lange mouwen, een petje op, in de schaduw lopen en met licht bewolkt weer moest het goed gaan. En dat ging het ook. Deze route is heel mooi in het voorjaar. De Linie die hier bedoeld wordt, ontstond in de  Tachtigjarige oorlog en maakt deel uit van de fortenlinie bij Hulst en Axel. Via het waterwingebied bij Clinge en Sint Jansteen (Nederland) wandelden we weer terug naar Stekene. Wij kozen voor 12 km, maar de afstand klopte niet helemaal. Bovendien moesten we de auto nogal ver weg parkeren. Dus kan ik weer 15 km op mijn lijstje noteren.

Speurtocht

Zaterdag waren we in Spijkenisse bij de kleindochters. Gewapend met stoepkrijt vertrokken opa en jongste kleindochter via het park naar een onbekende bestemming. Een kwartiertje later volgden oma en de andere kleindochter. Pijltjes zoeken en andere aanwijzingen, zo vonden we elkaar terug bij de kerk van Hekelingen. Toen werden de rollen omgedraaid. Die tocht leidde naar de speeltuin vlakbij huis. En zo hebben ze 5 km afgelegd als training voor de mini-avondvierdaagse in juni.....

Dat maakt het totaal voor deze week 20 km.

© Jannie Trouwborst, april 2017.

Stand na 15 weken: 291/1000km.

 

Week 14: De Liniewegel

Alleen de mens die zich kan ontspannen, is in staat te creëren en in zijn geest ontstaan heldere ideeën (Cicero).

Tot enkele jaren geleden waren wij "meter en peter" van een aantal Oost-Vlaamse wandelroutes. We liepen ze een paar maal per jaar na en gaven tekortkomingen door, zodat ze hersteld konden worden. Eén van onze favorieten was De Liniewegel. Hoog tijd om die weer eens te bewandelen. 

De Liniewegel (8 - 11 km).
De route begint bij de kerk van Eksaarde. Ze is bewegwijzerd met groene 6-kantige schildjes en gaat voor zeker 90% over onverharde paden door natuurgebieden. Onderweg staan informatieborden die de historie van de plek of de natuurwaarden aandacht geven. Er is een rustpunt bij de Kruiskapel en het pomphuisje en horeca ongeveer halverwege. De route is 8 km lang, maar eenvoudig uit te breiden naar 11 km.
Alle informatie over deze route vind je HIER. Je kunt er de routekaart printen, een GPX-file downloaden en desgewenst de folder bestellen met uitgebreide routebeschrijving met begeleidende info over alle belangrijke bezienswaardigheden en leuke stops. Hierop is ook goed te zien hoe je route kunt verlengen.

Historie en natuurschoon
Wegel is een Vlaams woord voor smal weggetje/pad, vaak langs het water. Linie is een militaire term. In Zeeuws-Vlaanderen vooral bekend uit van de Staats/Spaanse linies uit de tijd van de Tachtigjarige Oorlog. Deze Linie heeft echter een andere achtergrond. Ze was in 1702 een militaire verdedigingslijn die de Franse provincie Vlaanderen moest beschermen tegen de Republiek Nederland. Je start je wandeling langs de grillige grenzen van deze oude militaire versterking De Linie.

Over de smalle wegel, langs het water, door bos- en natuurgebieden wandel je naar de Kruiskapel. Het is een bedevaartkapel. Vanaf de dorpskerk loopt een 2 km lange weg met 14 kruiswegkapelletjes tot aan de kapel. Eenmaal per jaar (september) wordt er een bedevaarttocht gelopen. Tijdens de wandeling zie je maar een enkel kapelletje (vlak bij de dorpskerk o.a.).

Opnieuw de natuur in en na een klein stukje fietspad volgt de Moervaart. Waar nu het restaurant is legden vroeger de riviervrachtschepen aan. Kilometers lang volgen we vervolgens de oever van deze slingerende waterweg, met fraaie vergezichten. Bij het pomphuisje is een rustpunt. Je kunt van daar de officiële route volgen of rechtdoor langs het water blijven lopen tot de Spletterenbrug, een oude spoorbrug die nu dienst doet als fietsbrug. Wij kiezen voor dat laatste en lopen daarna over een karrenspoor onderlangs de spoordijk weer in de richting van Eksaarde. We nemen de eerste weg rechts die ons vanzelf bij het beginpunt brengt (11 i.p.v. 8 km). Nog verder doorlopen kan ook.

Samenvattend
- Natuurroute met historische achtergrond tussen de 8 en 11 km.
- Voor 90% onverhard over graspaden en karrensporen
- Horeca in Eksaarde en halverwege bij de brug over de Moervaart (Keizershof)
- Bedevaartskapel met kruiswegkapelletjes
- GPX-route en printbaar kaartje
- Wandelkaart met achtergrondinfo (KLIK HIER)

Verder deze week:
Een wandeling door natuurgebied de Margarethapolder (ten oosten van Terneuzen) via Buurtschap de Griete. Na de koffie in Café De Griete (waar wandelaars, fietsers en motorrijders graag iets mogen drinken) over de zeedijk langs de Westerschelde terug naar de Margarethapolder. Ongeveer 7km. En nog 3 km i.v.m. met het vrijwilligerswerk bij Staatsbosbeheer. Totaal dus 21 km.

© Jannie Trouwborst, april 2017.

Stand na 14 weken: 271/1000km.

Week 13: Landschapspark het Drongengoed

Het eindpunt kan nooit zo interessant zijn als de weg er naar toe (Zen).

Ook deze week kozen we een route net over de grens van Zeeuws-Vlaanderen, op 40 km vanaf onze woonplaats. Te midden van de Meetjeslandse Bossen ligt het Landschapspark het Drongengoed. Goed voor een aantal uitgezette, gevarieerde wandelingen met een afstand tussen de 7 en 15 km. Of zelf uit te zetten m.b.v. de wandelknooppuntenkaart Meetjeslandse Bossen. 

Op stap in Landschapspark Drongengoed (14,5 km)

Landschapspark Drongengoed is het grootste aaneengesloten bos van het gewest Oost-Vlaanderen. Met een oppervlakte van 550 hectare is het bos het restant van een middeleeuwse bosgordel tussen Gent en Brugge. De dorpen Knesselare, Ursel, Kleit en Oostwinkel liggen er als poorten omheen. De historische ontginningen, gekenmerkt door de afwisseling van veld- en bosgebied, zorgen voor een zeer specifieke landschapsvorm en dito mogelijkheden. Die mix maakt van het Landschapspark Drongengoed een zeer boeiend recreatiegebied met uiteenlopende bezienswaardigheden.

De geschiedenis gaat terug tot 1242. In opdracht van graaf Thomas van Savoye en zijn gemalin Johanna van Constantinopel werden in het Maldegemveld woeste gronden aan een drietal abdijen verkocht. De ontginning van deze heidegronden werd uitgevoerd door monniken van o.a. de Sint-Baafsabdij in Gent en de abdij Ter Doest in Lissewege. Ook de Norbertijnen van Drongen hadden er 97 ha. Later werd hun gebied uitgebreid. Zij bewoonden er de Drongengoedhoeve. Van de oorspronkelijke hoeve kan men nu nog het omgracht perceel op een 300-tal meter ten oosten van de huidige hoeve aantreffen.

Een bloeiende ontginningsfase, gericht op bosbouw, kwam er onder abt De Stoop, die in 1746 de huidige Drongengoedhoeve, liet bouwen. Hij liet ook de pachtgronden aanleggen via een dambordvormig drevenpatroon. De Franse Revolutie was de spelbreker en de abdij van Drongen en haar goederen werden in 1797 opgeheven. In 1798 werd de hoeve verkocht en kwam het eigendom in privé-handen. Vanaf dan wordt het bos weer gedeeltelijk omgezet naar landbouwgrond.
(Meer over de hoeve en haar geschiedenis vind je HIER).



Gevarieerd natuurgebied

Dankzij de bosbouw loop je tijdens deze route door mooie, gevarieerde bosgebieden. Dankzij de ontginning ook langs akkers en weiden en kleinschalige boerderijen en gehuchten. Abt De Stoop moest accepteren dat niet alle gronden geschikt bleken voor akkerbouw. Natuurpunt, dat het gebied in beheer heeft, is nu bezig op die plaatsen het oude landschap te herstellen. Met als resultaat voor de wandelaar een ongekende afwisseling. Droge en natte heidevelden wisselen elkaar af. Oude visvijvers en vennen worden in ere hersteld. Slingerende vlonderpaden doorkruisen de natte gebieden, met blote voetenpaden ernaast voor de liefhebber. Twee uitzichtpunten op kunstmatig opgeworpen heuvels zijn aantrekkelijke rustpunten.

Wij beginnen onze route op de opgegeven P-plaats bij knp.16. We lopen de route tegen de klok in over een betonbaan in de richting van knp. 17. Na ca. 500 m. slaat de route een graspad in en daarna kunnen we kilometers lang onverharde paden volgen door de afwisselende landschapstypen. Achteraf kunnen we vaststellen dat meer dan 90% van de route over onverharde paden gaat. Door het bewust verhogen van de waterstand kan het hier en daar drassig zijn en zijn goede, waterdichte wandelschoenen aan te raden.

Het is voorjaar en de rijkdom aan planten en vogels maakt ons duidelijk hoe gevarieerd deze omgeving is en goed hij beheerd wordt. Als in het bos een paar reeën ons pad kruisen is het plaatje compleet.

De Drongengoedhoeve

De knooppuntenroute is perfect aangegeven. Het kaartje en de GPS-track kun je HIER vinden en downloaden/printen. Bij knp. 13 komen we aan op de schilderachtige historische Drongengoedhoeve.
In de hoeve is een landelijke herberg gevestigd (openingstijden HIER), in het bakhuis is een infopunt. We kopen er de knooppuntennetwerkkaart van de Meetjeslandse Bossen, waar als extra een boekje met drie wandelingen met achtergrondinformatie bij zit.

In de oude schuur vind je het Landschapsinfocentrum, waar de stichter, abt De Stoop, het verhaal vertelt van hoe het Drongengoed en de hoeve ontstonden. Het bezoekerscentrum verrast ook met een buitenverhaal, waarbij je tijdens een wandeling van ongeveer 2 km de geschiedenis van deze parel ontdekt. De hoeve schittert verder met een educatieve boomgaard en een kruidentuin. Keramiekatelier Cuesta is in één van de gebouwen gehuisvest. Rondom de hoeve liggen twee kinderspeelzones.

Na een overheerlijke cappucino (laat dat maar aan de Vlamingen over) lopen we de laatste km naar de auto. Volgens de GPS hebben we dan ruim 16 km gelopen (officiële afstand 14,5 km). We hebben een heerlijke (doordeweekse) wandeldag achter de rug, zijn weinig mensen tegengekomen, ondanks het schitterende wandelweer. Alleen bij de hoeve was het druk, iedereen (fietsers, wandelaars, koetsiers, ruiters, busreisjes) komt op dit rustpunt af.

Verder liepen we deze week nog een Geocacheroute met de kleindochters door een park in Spijkenisse van 5 km. Waarmee het totaal van deze week op 21 komt.

© Jannie Trouwborst, april 2017.

Stand na 13 weken: 250/1000km.

Week 12: Grensoverschrijdend wandelen

Hoe weinig begrijpen we van de weg van een ander, als we die enkel vergelijken met ons eigen pad -  Patric Mundus.

Enkele weken geleden liepen we het Groene Wisselpad van Philippine (KLIK HIER). Ik noemde toen al even het monument dat herinnert aan de zgn. Dodendraad tussen Nederland en Vlaanderen ten tijde van WO I. Deze week liepen we een aansluitende wandeling door Oost-Vlaanderen. Met nog meer interessante zaken op de route.

De Draadroute van Boekhoute (11 km)

Nederland was neutraal in WO I. België werd door de Duitsers ingenomen en de bevolking leed erg onder de bezetting. Velen trachtten te vluchten naar het veilige Nederland, o.a. naar Zeeuws-Vlaanderen, waar duizenden mensen opgevangen werden. Om het onmogelijk te maken de grens over te steken, plaatsten de Duitse bezetters een stroomdraad met een hoog voltage langs de gehele grens tussen Nederland en België. Aanraken was dodelijk. Toch probeerden velen op allerlei manieren de grens te passeren. Elektriciteit was nog een betrekkelijk onbekend fenomeen in deze omgeving, maar door de afschrikwekkende voorbeelden van slachtoffers (die men een poos liet liggen), begreep de bevolking al snel dat het levensgevaarlijk was. Wat niet wil zeggen dat er niemand meer (op allerlei slimme manieren) de grens wist over te komen.
De wandeling volgt de knooppunten van zowel het Vlaamse als Zeeuws-Vlaamse netwerk: ze sluiten goed op elkaar aan. Een GPS-track en kaartje kunnen gratis gedownload worden via de site van de Toeristische Dienst Oost-Vlaanderen  (KLIK HIER).

Monumenten
Wij beginnen onze wandeling bij het Nederlandse knp. 35 en pikken de route in de richting van het Vlaamse knp. 51 op. Daar voor zijn 2 redenen: zo komen we halverwege uit bij Eetcafé 't Spoor (het officiële startpunt) en kunnen we bij 51 meteen zien of de Baileybrug al hersteld is en aan welke kant van het kanaal we derhalve moeten lopen. Knp. 35 is tevens het punt waar de Groene wisselwandeling van Philippine aansluit op deze Vlaamse route.
Vrij snel staan we bij het monument van de Dodendraad. Daar bevinden zich ook enkele informatiepanelen met tekst, en foto's uit die tijd. Hier verlaten we Nederland en wandelen, zonder gevaar, Vlaanderen in. De route gaat over onverharde paden, met aan de ene zijde het Leopoldkanaal en aan de andere kant boomgaarden. We zijn nog net iets te vroeg voor de uitbundige appel- en perenbloesem.
Bij de tweede Baileybrug (knp. 41) steken we het water over, officieel een 'kanaal', maar hier oogt het gemoedelijker. Om dit Leopoldkanaal is tijdens WO II flink gevochten. De Canadezen hebben er Baileybruggen gebouwd, waarvan er nog enkele liggen. We wandelen over rustige polderwegen (met de kenmerkende populieren erlangs) naar café 't Spoor. Alle bijzondere attributen die daar te zien zijn maken een bezoek al de moeite waard, maar de cappuccino mag er ook zijn!
Ook tussen knp. 49 en 50 kun je onverhard wandelen: het staat niet zo goed aangegeven, maar de route loopt achter de woningen langs (i.p.v. langs de weg aan de voorzijde). Bij het kapelletje gaan we weer in de richting van de afgebroken Baileybrug van knp. 51.

Verzetstrijders en bevrijders
Opnieuw lopen we enkele km langs het slingerende en steeds smaller wordende kanaal tot aan de grensweg. Vlak na knp. 52 zien we het tweede monument uit WO I: een uitkijkpost met prikkeldraad versperring. Er is echter meer: wie het smalle trappetje naar beneden volgt, komt uit bij een zgn. duiker: een waterafvoer die onder de weg door loopt. Via deze weg werden verzetsstrijders en vluchtelingen naar de andere kant van de grens gebracht, onder de Dodendraad door dus.
Het Olmendijkje brengt ons weer op Nederlands grondgebied. Aan het einde staat een (toegankelijke) Tobruk van de Duitsers uit WO II. Daar gaan we via een overstapje de grasdijk op die ons terugbrengt naar knp. 35. Tegenover de parkeerplaats staat iets van de weg af een herdenkingsmonument voor de vele Canadese soldaten die sneuvelden bij de bevrijding van dit gedeelte van Zeeuws-Vlaanderen tijdens WO II.

Routes koppelen
Voor wie 25 km geen probleem is, is deze route een mooie aanvulling op de Groene wisselwandeling van Philippine (voor de route KLIK HIER). Meer wandelroutes van de Toeristische Dienst Oost-Vlaanderen kun je HIER vinden.

Verder deze week nog gelopen: 4 km rond de Canisvliet (KLIK HIER). En 6 km door het Braakmanbos-zuid, waar de paarse maartse viooltjes volop stonden te glimmen. In totaal dus 21 km deze week.

© Jannie Trouwborst, maart 2017.

Stand na 12 weken: 229/1000km.

Week 11: Het Steenpad van Sint Jansteen

Ik droomde dat ik langzaam leefde, langzamer dan de oudste steen (M.Vasalis, dichter)

Twee wandelingen deze week, samen goed voor 27 km. In Zeeuws-Vlaanderen Het Steenpad rondom Sint Jansteen, goed voor 12 km en op Walcheren een tocht van 15 km van Vrouwenpolder naar Middelburg.

Het Steenpad in Sint Jansteen 

Bij het sorteren van de vele wandelfolders die hier rondslingeren vond ik die van Het Steenpad. Een aantal jaren geleden nam de dorpsraad, na overleg met de bewoners, het initiatief een rondwandeling uit te zetten rond en ten zuiden van Sint Jansteen. Het bijzondere van deze route is dat er langs de wandeling van bijna 12 km negen grote, bijzondere zwerfkeien zijn geplaatst die daarvoor speciaal in Denemarken zijn aangekocht. Om elke steen zit een metalen ring met daarop een toepasselijke tekst, die op poëtische wijze een aspect van de geschiedenis van Sint Jansteen of de onveranderlijke natuurlijke pracht van de omgeving belicht.

Eerste steen bij de kerk
De route start bij de kerk in het centrum: daar ligt de eerste steen. Vandaar volg je de routebeschrijving in de folder, die gebaseerd is op het Wandelknooppuntennetwerk van Oost-Zeeuws-Vlaanderen (je kunt dus de gele pijltjes volgen). Ik heb de folder destijds bij de VVV in Hulst gekregen. Het is me niet bekend of die daar nog beschikbaar is, maar via deze LINK kun je er een pdf-file van printen. Hierop staat ook een kaartje. In de folder staat de nodige interessante achtergrondinformatie.

Sint Jansteen ligt ten zuiden van Hulst, een plaatsje met een lange geschiedenis. Uit de folder:

"De steen naast de pastorie, daar neergezet als begin- en eindpunt van Het Steenpad, symboliseert in zekere zin ook de ontstaansgeschiedenis van dit dorp op deze plaats. In de beginfase, rond 1200, sprak met over "een Steen". Betrof het slechts een klein gebouwtje, destijds voor het eerst opgetrokken in steen, of had het reeds de vorm van "Het Steen", een kasteeltje? Waarschijnlijk was er ook een kapeltje voorzien, toegewijd aan Sint Jan.... Sint Jan ter Steene... Sint Jansteen. Het lag op het hoogste punt van een zangrug in het gebied Inghelosenbergen, op de plek waar nu de kerk staat."

Verhard/onverhard
Bijna de helft van de route is onverhard, daarvan ligt het meeste in de natuurgebieden ten zuiden van het dorp. Onderweg kom je ook nog langs de bedevaartskapel Ter Eecken in Kapellebrug, die bijna altijd te betreden is.
Vlas is een gewas dat altijd veel opleverde voor de streek en nog steeds wordt het verbouwd. Het tere lichtblauwe bloempje bloeit kort, rond de langste dag, zorgt dan voor golvend blauwe velden. Heel toepasselijk vond ik dan ook het gedicht bij een van de stenen:

"het was bij dag en dauw / vluchtig / één etmaal slechts / een rimpeling in blauw / het was.... die nobele dracht van vlas"

OV beperkt
Met het OV is Sint Jansteen niet goed bereikbaar. Maar wie niet opziet tegen een paar extra km kan gemakkelijk met de bus tot in Hulst komen. Wij liepen de route met onze GPS. Wil je de track als GPX-file ontvangen? Stuur dan even een mailtje.

Vrouwenpolder - Middelburg

Zondagmiddag liepen wij op uitnodiging van Uitgeverij GO (KLIK HIER) met een klein groepje 15 km op Walcheren van Vrouwenpolder naar Middelburg. I.v.m. de ontwikkeling van een wandelgids voor Zeeland.

© Jannie Trouwborst, maart 2017

Stand na 11 weken: 208/1000 km.

Week 10: Groene Wisselwandeling in Philippine

Wie het dichtst bij het vuur zit, warmt zich het best.

Drie wandelingen waren er nodig om weer aan de 25 km te komen. Twee in de buurt en eentje wat verder weg. Het gaat gelukkig steeds beter!

Groene Wisselwandeling in Philippine 14 km

Wij wonen in Philippine. We kennen daarom de omgeving goed en wandelen er geregeld met veel plezier. Maar tot nog toe hadden we onze wandelingen nog niet met elkaar verbonden tot een rondje van 14 km. Toen ik de kaart van deze Groene Wisselwandeling bekeek, zag ik meteen hoe mooi die moest zijn. En hoeveel onverhard er in zat.

De bushalte in Philippine vormt het startpunt. Door de week komt hier elk uur een bus vanaf het busstation in Terneuzen. Terneuzen bereik je met een halfuursdienst vanaf het station in Goes. De laatste bus terug vanuit Philippine gaat omstreeks half 6. In het weekend is Philippine niet met de bus bereikbaar.

Geschiedenis en natuur
De wandeling begint op de kop van de vroegere haven. Daar staan grote, niet te missen informatiepanelen met de geschiedenis van het voormalige vesting- (en later) -vissersstadje. De zeven mosselrestaurants in de dorpskern maken wel duidelijk waarop gevist werd. Aan het einde van de grasdijk langs het kanaaltje dat vroeger de verbinding vormde voor de mosselvissers met de Westerschelde, volgt een stukje asfalt en een halfverhard pad langs een van de kronkelende binnendijken. Via een overstapje ga je aan de andere kant van de dijk verder over een rustige asfaltweg en komt dan in het bos van de Braakman-zuid terecht. Middenin het bos is een veld met picknickbanken. Dit keer konden we in de zon een boterham eten. 

Bossen en kreken
Het bos is aangeplant in de vijftiger jaren, nadat de brede Braakmankreek afgedamd was van de Westerschelde (in 1952). Geen overstromingen dus hier in 1953, maar de mosselvissers van Philippine (en de garnalenvissers van Boekhoute) waren wel hun directe verbinding met zee kwijt. Een mooie boswandeling brengt je uiteindelijk bij het Isabellakanaal, waar je (nog steeds onverhard) langs wandelt in de richting van België. Hierover voeren de Boekhoutse vissers.

Dodendraad WOI op de Belgische grens
Bij de grote brug over het kanaal gaat de route linksaf. Maar wie de moeite neemt nog een lusje van een km extra te wandelen komt langs het monument en de informatie over de zgn. Dodendraad uit WO I (r.d., volgende brug l.a, nogmaals l.a. en over de beroemde kasseien van Vlaanderen terug naar de eerste brug). Aan het einde van deze lus kom je uit bij het monument voor de Canadese soldaten uit WOII die hielpen Zeeuws-Vlaanderen te bevrijden.

Grasdijken en Bunkertjes uit WOII

Een klein stukje fietspad en dan alweer een grasdijk, met een prachtig uitzicht over de omgeving met polders, boerderijen en kreekresten. WOII is ook nog aanwezig bij de gerestaureerde bunkerresten in de volgende grasdijk. Via een halfverhard karrenspoor, een akkerrand en een graspad onderaan een binnendijk bereik je uiteindelijk Philippine weer. Via de dorpskern kom je weer bij de bushalte.

Voldoende horeca aan het eind
Uiteraard nodigen de restaurants uit tot een smakelijk einde van de wandeldag. Er zijn er ook twee die niet in mosselen zijn gespecialiseerd. Maar denk om de laatste bus. Met eigen vervoer is misschien toch handiger.....

Samenvattend: een hele mooie, afwisselende wandeling. Onderweg geen horeca, maar wel (picknick-)banken om je proviand op eten. In Philippine horeca zat. De verhouding onverhard/verhard ligt rond de 80-85%/15%. In het weekend is OV niet mogelijk. Door de week na 17.41 uur ook niet. 

Trage tocht: aanbevolen!
Hoewel deze tocht onder de Groene Wisselwandelingen valt, voldoet ze niet helemaal aan de omschrijving. Gemakkelijk bereikbaar met het OV is ze niet.
De route zou echter zonder meer opgenomen kunnen worden bij de Trage Tochten: de afwisseling, het grote percentage onverhard en de interessante historie van het gebied zijn er geschikt voor.
Zelf lopen? KLIK HIER

Groene Wisselwandeling Dordrecht 7 km
Onze vrienden uit Haarlem ontmoeten wij af en toe ergens halverwege het land. Dit keer in Dordrecht. Een leuke stadswandeling bracht ons o.a. in parken en hofjes, bij het Dordrechts Museum en op een zonnig terrasje aan de Merwede. Zeker aanbevolen voor iedereen die een stadswandeling wil combineren met een museumbezoek. Ook het Museum van Gijn en het Hof van Holland en in de zomer De Grote Kerk zijn de moeite waard. Zelf lopen? KLIK HIER

Samen met een rondje dorp halverwege de week kwam ik dit keer uit op 25 km.

© Jannie Trouwborst, maart 2017.

Stand na 10 weken: 181/1000km.  

Week 9: Groene Wisselwandeling in Biervliet

Wie de regenboog wil zien, moet de regen trotseren.

Het zag er veelbelovend uit, aan het begin van de week: een inhaalslag van zeker 35 km lag in het verschiet. Maar het liep allemaal anders. Toch ben ik met 25 km ook best tevreden.

Zicht op Biervliet

De Wandelsite
Zoals ik vorige week al meldde, heb ik twee wandelingen aangeboden op De Wandelsite. In de hoop dat het nu eindelijk eens zou lukken wandelaars deze kant op te lokken. Het zag er veel belovend uit: voor de zaterdag 2 en voor de zondag 4 aanmeldingen. Maar aan het einde van de week was er niemand meer over. Met dank aan o.a. de NS die opeens besloot dat er de komende 3 weekenden geen treinen tussen Roosendaal en Bergen op Zoom zullen rijden. Ik kan me goed voorstellen dat OV-reizigers dan afhaken. Het weer deed de rest: de voorspelde regen en wind hield ook de wandelaars met eigen vervoer thuis.

Ik zal het op de gratis-tunnel-dag in april nog één keer proberen. Komt er weer niemand, dan stop ik ermee bij De Wandelsite. Hun (standaard)suggestie als er niemand komt, is: laat de wandeling bij een treinstation beginnen. Tja, als we dat hadden.......

Groene Wisselwandeling Biervliet (11 km)
Nog vol goede moed waren we op dinsdag de Groene Wisselwandeling van Biervliet gaan voorlopen. We hadden pech: een groot deel van de wandeltocht werden we geplaagd door regen en door de blubber als gevolg van wat er eerder al gevallen was. Doorweekt en verkleumd kwamen we thuis.
 
Eerst een tip: parkeer de auto bij de bushalte Braakman (het eindpunt van de wandeling) en vertrek van daar met de bus naar Biervliet.
Biervliet kennen we goed, dus hebben we het rondje een beetje aangepast, zodat ook de molen(berg) en het historische kerkje op de route lagen. Wel op de officiële route en niet te missen is de buurttuin, middenin een woonwijk, met o.a. hutten, groentetuintjes en een jeu de boulesbaan. Café 't Harinkje is in deze tijd van het jaar meestal gesloten.
 
Het vervolg van de route bestaat naast enkele graspaden ook uit het nodige asfalt, maar de meeste weggetjes zijn rustig en er liggen rustieke boerderijen langs. We zagen het fluitenkruid dat straks langs deze wegen en paden zal staan te schitteren als het 'Zeeuwse kant' al voorzichtig opkomen. Sla het uitkijkpunt op de Westerscheldedijk niet over: twee bankjes nodigen uit tot rust met een mooi uitzicht. (Wij zaten er in de regen, met de rug naar de wind onze boterham te eten).
 
Dan is het nog even doorbijten over de doorgaande asfaltweg (auto's, wielrenners) onderlangs de binnenkant van de dijk naar de ingang van het natuurgebied De Braakman-Noord. Gezien het weer kozen we niet voor de route over de grasdijk, maar volgden het wandelpad door het jonge bos. Je komt in beide gevallen op dezelfde plek uit. Onderweg passeer je een vogeluitkijkpunt.
 

Natuurgebied De Braakman-noord

De Braakmanboerderij is van maart tot eind oktober op zondagmiddag open (info, versnaperingen, toilet), in juni, juli en aug. ook op zaterdagmiddag (zie Staatsbosbeheer.nl). Voor wie meer dan 11 km wil lopen is een extra rondje richting kreek, met nog een vogeluitkijkpunt, een aanrader (zie infobord bij de boerderij of koop een wandelkaart). Vanaf de boerderij is het nog ongeveer 3 kwartier naar de bushalte. Wie daar zijn auto heeft staan, hoeft niet meer op een bus te wachten (door de week elk half uur, weekend om het uur). Naar Restaurant De Braakman is een flinke tippel: na de slagbomen van het park ben je er nog lang niet. Ook dat is buiten het seizoen meestal gesloten.
 
Samenvattend: voor ons was de wandeling niet een topper. Biervliet is bijzonder, Natuurgebied De Braakman ook, het uitzicht over de Westerschelde een aanrader, maar de verhouding onverhard/verhard viel tegen. De gesloten horeca en de beperkte vertrektijden van de bus maken het er niet aantrekkelijker op. Zelf lopen? KLIK HIER


Groene Wisselwandeling Philippine (14 km)
Voor de tweede dag stond Philippine op het programma. Voorlopen was niet nodig: we kennen de route: afwisselend en zeker 80% onverhard. Deze kiezen we voor april opnieuw en ik zal hem hier dan uitgebreider beschrijven.

De Biervlietroute kwam uiteindelijk uit op 12 km, de controle van de Groene wandelroute door de Braakman-noord voor Staatsbosbeheer leverde 4,5 km op, een ommetje door het dorp 3,5 km en op zondagochtend (voor de regenbuien weer losbarstten) liepen we 5 km door het Pontebos bij IJzendijke. Maar ook daar later meer over. Er valt hier nog genoeg te wandelen!

© Jannie Trouwborst, maart 2017.

Stand na 9 weken: 156/1000km.

Week 8: Samen op pad: De Wandelpool en De Wandelsite

Op het pad van kleine stapjes worden grote dromen waar - Patrick Mundus.

Deze week kwam er door allerlei omstandigheden en familiebezoek niet veel van wandelen. Een rondje in de omgeving door de polders en met het bezoek een wandeling door de geliefde Braakman waren goed voor 11 km. Maar alle beetjes helpen en voor komende week staat er het één en ander op het programma dat voor extra km moet zorgen.

Samen op pad

De Wandelpool
Toen wij nog in Zuid-Holland woonden, was ik lid van de Wandelpool (KLIK HIER). Kenmerkend voor deze club is dat je zo vaak je wilt gratis mee kunt wandelen met een wisselend groepje wandelaars. Iedereen mag als organisator een wandeling aanbieden om zo de mooiste plekjes in zijn omgeving aan anderen te laten zien. Minstens eenmaal per maand organiseerde ik een wandeling op Voorne-Putten of in de Hoeksche Waard. In een groepje van maximaal 10 mensen gingen we dan een dagje op pad. Soms liepen wij ook met anderen mee, bij voorkeur in Brabant. De kleinschaligheid en de kwaliteit van de wandelingen die aangeboden werden, de leuke contacten die zo ontstonden, ik kijk er met heimwee op terug.
Eenmaal verhuisd naar Zeeuws-Vlaanderen bleef ik proberen anderen te bewegen hier te komen wandelen, maar dat lukte niet erg. Zelfs voor een wandeling aan de andere kant van de tunnel, in de omgeving van Domburg, waren geen gegadigden. Ik ben nog wel lid, maar van wandelen of iets organiseren is de laatste jaren niets meer gekomen. Ook door anderen wordt nauwelijks iets in Zeeland georganiseerd.
Bij De Wandelpool kun je een lidmaatschap met een tweemaandelijks boekje of een internetabonnement nemen. Dat laatste is goedkoper en de wandeltochten zijn dan altijd up-to-date.

De Wandelsite
Een vergelijkbaar initiatief komt van de Wandelsite (KLIK HIER). Ook daar is het kenmerk: wandelen in een kleine groep. Hier betaal je een klein bedrag aan de organisatie per gewandelde tocht. Wie zelf wandelingen organiseert, krijgt in ruil daarvoor een "strip" die recht geeft om gratis mee te mogen wandelen met een ander. Alles wordt via internet geregeld: er is een maandelijkse agenda en aanmelden gaat ook via de site. Neem er maar eens een kijkje.
Ook hier heb ik het verleden al eens geprobeerd wandelaars naar Zeeuws-Vlaanderen te lokken. Zonder resultaat. 

De Wandelzoekpagina
Een andere opzet heeft de Wandelzoekpagina (KLIK HIER). Hier kun je allerlei wandelingen vinden, downloaden met routebeschrijving en kaart of als GPX-bestand op je GPS zetten. Bijvoorbeeld de Groene Wisselwandelingen die uitgaan van de bereikbaarheid met het OV. Het aanbod breidt zich steeds verder uit en toen ik ontdekte dat er ook in Zeeuws-Vlaanderen al Groene Wisselwandelingen zijn uitgezet, besloot ik toch nog maar weer eens een poging te wagen wandelaars hier naar toe te lokken. 

Voor dit weekend heb ik twee Groene Wisselwandelingen op laten nemen in de agenda van de Wandelsite. Als je je daar registreert, krijg je twee strippen cadeau om uit te proberen wat je er van vindt. Er zijn genoeg gezellige B&B's hier in de buurt. Dus een heel weekend komen wandelen is goed mogelijk.
Het programma is dan als volgt: zaterdag 4 maart Groene Wisselwandeling Philippine (14 km, nr. 549 door Braakman-Zuid, KLIK HIER) en zondag 5 maart Groene Wisselwandeling Biervliet (11 km, nr. 548 door Braakman-Noord, KLIK HIER). Maar voor één wandeling ben je uiteraard ook welkom.

Ook Staatsbosbeheer zet zaterdagavond 4 maart haar beste beentje voor.

Heb je zin in een spannende avondwandeling met warme chocolademelk na afloop? Kom naar natuurgebied de Braakman in Zeeuws-Vlaanderen en ga op pad met de gids van Staatsbosbeheer. Open al je zintuigen en ontdek welke nachtdieren er in het donker tevoorschijn komen. Door een telescoop bekijk je de sterren. Wil je meer weten over wat je gezien hebt? In de Braakmanboerderij kun je luisteren naar de presentatie ‘de ruimte om ons heen’ door volkssterrenwacht Philippus Lansbergen. 
Kosten € 5,-. Wel even aanmelden van te voren: KLIK HIER.


Wie weet zie ik je komend weekend en anders wellicht een andere keer. Heb je nog vragen? Stuur gerust een e-mail of reageer hieronder.

© Jannie Trouwborst, februari 2017

Stand na 8 weken: 131/1000km.